Η Ιερά Μονή Σινά, χτισμένη στους πρόποδες του ιερού όρους Χωρήβ, έχει πράγματι εντυπωσιακή παρουσία στη θρησκευτική, πνευματική και φιλάνθρωπη ζωή, που συνεχίζεται εδώ και αιώνες, καταγράφοντας ένα ακόμη Ελληνορθόδοξο θαύμα.
Γράφει ο Γιώργος Πιτσινέλης*
Η Μονή είναι γνωστή ως η Μονή του Ιουστινιανού, καθώς ο σπουδαίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ανακαίνησε τα τείχη, το καθολικό και τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις της από το 548 έως το 565. Ο Ιουστινιανός ίδρυσε τη νέα Μονή κατόπιν αιτήματος Σιναϊτών ασκητών που ήδη διαβιούσαν εκεί οργανωμένα.
Μέσα στα τείχη, ενσωματώθηκαν ο προϋπάρχων ναός της Θεοτόκου και ο πύργος που σύμφωνα με την παράδοση είχε χτίσει η Αγία Ελένη τον 4ο αιώνα για την προστασία των μοναχών. Έτσι, δικαίως η Μονή της Αγίας Αικατερίνης θεωρείται η αρχαιότερη εν λειτουργία Μονή του Χριστιανισμού.
Κατά τη διάρκεια των αιώνων, η Μονή ανέπτυξε πλούσια πνευματική δραστηριότητα και εξέθρεψε μάρτυρες της πίστης, ασκητές, αρχιεπισκόπους και πατριάρχες, αναδεικνύοντας υπερασπιστές του δόγματος και συγγραφείς σχετικών έργων που προάγουν την Ορθοδοξία και την Ελληνική παράδοση.
Η πνευματική και ασκητική παράδοση συνεχίζεται έως σήμερα, αναδεικνύοντας τη Μονή σε πολιτιστικό και πνευματικό κέντρο με παγκόσμια απήχηση και μοναδικά χαρακτηριστικά:
- Όπως προαναφέρθηκε, η Μονή είναι η αρχαιότερη εν λειτουργία Μονή της Ορθοδοξίας. Η αναφορά της δεήσεως κατά τις λειτουργίες για την ανάπαυση των κτητόρων της, Ιουστινιανού και Θεοδώρας, επαναλαμβάνεται αδιάλειπτα από τον 6ο αιώνα. Παρά τις δύσκολες συνθήκες, η Μονή διατήρησε την Ελληνικότητά της αλώβητη, ακόμα και όταν το Σινά καταλήφθηκε από τους Άραβες το 633. Έχει καταφέρει να αποσπάσει το σεβασμό και την προστασία των διαφόρων κατακτητών, αναγνωρίζοντας βέβαια τις διπλωματικές ικανότητες των Σιναϊτών μοναχών.
- Η Μονή βρίσκεται στο σημείο όπου συνυπάρχουν οι Χριστιανικές, Εβραϊκές και Μωαμεθανικές παραδόσεις. Διατηρεί καλές σχέσεις με τους τοπικούς Μωαμεθανούς και φιλοξενεί διάφορους επισκέπτες και αλλοεθνείς μοναχούς, παραμένοντας ωστόσο πιστή στην Ελληνορθόδοξη παράδοση.
- Το Σινά προάγεται σε επισκοπή τον 8ο αιώνα και αργότερα σε αρχιεπισκοπή, αποτελώντας τη μικρότερη αρχιεπισκοπή και τη μεγαλύτερη Μονή της Ορθοδοξίας.
- Η φήμη της Μονής είναι παγκόσμια, με τους ηγέτες της Ευρώπης να επιδεικνύουν σεβασμό και υποστήριξη. Κύριος λόγος για την ευνοϊκή θεραπεία είναι η λατρεία της Αγίας Αικατερίνης, της οποίας οι λείψανοι μεταφέρθηκαν τον 9ο αιώνα και έγιναν γνωστά στη Δύση από τον 11ο αιώνα.
- Η Μονή φιλοξενεί ανεκτίμητους θησαυρούς, όπως έργα τέχνης και χειρόγραφα. Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έχει επισημάνει την ιστορική της σημασία και έχει φιλοτεχνήσει έργα που και σήμερα συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον.
- Διαθέτει τη μεγαλύτερη και πλουσιότερη μοναστηριακή βιβλιοθήκη του χριστιανικού κόσμου, με πάνω από 4500 χειρόγραφες εκδόσεις και ανεκτίμητα κείμενα που φωτίζουν την ιστορία της περιοχής.
- Οι φορητές εικόνες της Μονής συνθέτουν μια μοναδική συλλογή, που καλύπτει την εξέλιξη της εικονογραφίας από τον 6ο έως και τον 18ο αιώνα, υποστηρίζοντας την πνευματικότητα των πιστών.
- Είναι η μοναδική Ελληνική Μονή της οποίας η φρουριακή αρχιτεκτονική παραμένει αβλαβής από τον 6ο αιώνα έως σήμερα, αποτελώντας μνημείο αναγνωρίσιμο για τους αρχαιολόγους και αρχιτέκτονες.
Ωστόσο, το καθολικό της παραμένει αναλλοίωτο, με εξαίσια αρχιτεκτονικά μέλη και μοναδικό ψηφιδωτό της Μεταμόρφωσης του Κυρίου, που μαρτυρά την καλλιτεχνική υπεροχή του δημιουργού του. Οι καλλιτεχνικοί θησαυροί που φυλάσσονται στη Μονή και τα Μετόχια της, χρησιμοποιούνται όχι μόνο ως μουσειακά αντικείμενα αλλά ως αναπόσπαστα κομμάτια της λατρείας και του πνευματικού βίου.
Σημαντικό είναι ότι, τέσσερις αιώνες μετά την ίδρυση της Μονής από τον Ιουστινιανό, ο όσιος Αθανάσιος τον Άθων και άλλοι ιδρυτές μονών όπως ο όσιος Χριστόδουλος, συνέβαλαν στη διατήρηση και διάδοση της Ορθοδοξίας και της Ελληνικής παράδοσης στον χώρο του Αιγαίου.
Πηγή: Κ. Α. Μανάφη, Εισαγωγή στη εκδοτική σειρά: Σινά. Οι θησαυροί της Μονής, έκδ. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1990.
*Ο Γιώργος Πιτσινέλης είναι Επίκουρος Καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ.
