Η γνωστοποίηση της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ), η οποία περιλαμβάνει την επεξεργασία και την χαρτογράφηση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) της χώρας, ανακοινώθηκε σήμερα από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τα συναρμόδια Υπουργεία.
Σύμφωνα με την κυβερνητική ανακοίνωση, η οποία υπογράφεται από τους υπουργούς Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, αυτή η πρωτοβουλία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς για πρώτη φορά η χώρα μας καθορίζει τους κανόνες οργάνωσης του θαλάσσιου χώρου. Ο ΘΧΣ παρέχει ένα συνολικό χωροταξικό πλαίσιο και είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για την επιτυχή ανάπτυξη της γαλάζιας και κυκλικής οικονομίας, αποτυπώνοντας σαφώς τις ανθρώπινες δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιούνται σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την προστασία του περιβάλλοντος.
Σε σχετικό ενημερωτικό κείμενο, επισημαίνεται ότι: «Για πρώτη φορά αποτυπώνονται σε επίσημο ρυθμιστικό κείμενο της ΕΕ τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δηλαδή η πλήρης επήρεια της ηπειρωτικής χώρας και των νήσων».
Σύμφωνα με την κυβερνητική ανακοίνωση:
Κατά την εκπόνηση της ΕΧΣΘΧ, η προσέγγιση που ακολουθήθηκε συνδύασε συχνά αντικρουόμενες κοινωνικές, οικονομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές παραμέτρους, με στόχο την εξυπηρέτηση αλληλένδετων σκοπών, όπως η κλιματική ανθεκτικότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, η προάσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς, κυρίως των ενάλιων αρχαιοτήτων, η βελτίωση και προστασία των θαλάσσιων μεταφορών, η αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της χώρας, η ιχθυοκαλλιέργεια και η ενίσχυση των διασυνοριακών έργων κοινής ουσίας. Ο ΘΧΣ εξετάζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ χερσαίων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων και δίνει έμφαση στη διαβούλευση και τη διαμόρφωση προτεραιοτήτων ανά περιφέρεια μέσω της δημιουργίας Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων.
Με τον ΘΧΣ και την ΕΧΣΘΧ, η Ελληνική Πολιτεία, για πρώτη φορά, καθορίζει λεπτομερείς χρήσεις των θαλάσσιων ζωνών της, εκπληρώνοντας τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από την Οδηγία 2014/89/ΕΕ και ασκώντας τα δικαιώματα που πηγάζουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Ακολουθεί ενημερωτικό σημείωμα του ΥΠΕΝ υπό μορφή ερωταπαντήσεων:
Τι είναι ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός;
Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) αποτυπώνει τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την προστασία του περιβάλλοντος.
Ορίζει επίσης τη συμβατότητα και την παράλληλη ανάπτυξή τους, πάντα με γνώμονα τη βιώσιμη ανάπτυξη των θαλάσσιων περιοχών και την αξιοποίηση των θαλάσσιων πόρων. Ο γεωγραφικός χώρος εφαρμογής του ΘΧΣ καθορίστηκε σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ και του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, κυρίως με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Αυτή η διαδικασία είναι σύμφωνη με την οδηγία 2014/89/ΕΕ, εκπληρώνοντας έτσι την ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας μας. Η σωστή ενσωμάτωση της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και τη διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και βιοποικιλότητας, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
Είναι σημαντικό ότι η οδηγία αυτή δεν επηρεάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία των κρατών μελών στα θαλάσσια ύδατα, όπως ορίζονται από τις σχετικές διατάξεις του διεθνούς δικαίου, κυρίως δε από την UNCLOS.
Ποιος είναι ο στόχος του;
Ο στόχος είναι η οργάνωση του θαλάσσιου χώρου και η ομαλή αλληλεπίδραση των χερσαίων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων, προς όφελος του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης. Κατά τη διαδικασία εκπόνησης του ΘΧΣ θα ληφθούν υπόψη κοινωνικές, οικονομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές παράμετροι, σε δραστηριότητες όπως:
- η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, π.χ. μέσω καθορισμού θαλάσσιων πάρκων,
- η διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ιδίως των ενάλιων αρχαιοτήτων,
- η βελτίωση και προστασία των θαλάσσιων μεταφορών,
- η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη,
- η εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της χώρας, κυρίως των κοιτασμάτων φυσικού αερίου και των υπεράκτιων αιολικών πάρκων,
- η ιχθυοκαλλιέργεια,
- η ενίσχυση των διασυνοριακών υποδομών κοινής ωφέλειας με άλλες χώρες της ΕΕ και της άμεσης γειτονίας τους.
Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός επιτρέπει μια οργανωμένη -και όχι αποσπασματική- καθορισμένη οριοθέτηση ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Η ορθή ενσωμάτωση της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, τη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων και τη διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και βιοποικιλότητας, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
Σύμφωνα με τις στρατηγικές προτεραιότητες του Πρωθυπουργού κατά την 9η «Our Ocean Conference», ο Σχεδιασμός είναι μέρος μιας συνολικής πολιτικής για το χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας, τόσο σε θαλάσσιο όσο και σε χερσαίο επίπεδο, που υλοποιείται σταδιακά από την ελληνική κυβέρνηση.
Γιατί κατατίθεται τώρα ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός;
Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός αποτελεί έναν Οδικό Χάρτη για την αξιοποίηση των θαλάσσιων πόρων μας. Η εκπόνησή του υπήρξε αντικείμενο εκτενούς διαβούλευσης με συναρμόδια υπουργεία, φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης και τις τοπικές κοινωνίες. Ο ΘΧΣ αποκτά μεγαλύτερη αξία δεδομένου ότι η χώρα μας διαθέτει την πιο εκτενή ακτογραμμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα περισσότερα καταγεγραμμένα νησιά.
Γιατί διαχωρίστηκε ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός σε 4 χωρικές ενότητες;
Αυτή η προσέγγιση αναπαριστά την διοικητική διάρθρωση των αντίστοιχων Περιφερειών. Στο μέλλον, θα δημοσιευθούν τα αντίστοιχα θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια, όπως έχει γίνει και με τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια (12 από τα συνολικά 13 έχουν ήδη εκδοθεί, ενώ αναμένεται η δημοσίευση του 13ου).
Πού δημοσιεύεται ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός; Πώς θα ενημερωθούν οι πολίτες;
Ο σχεδιασμός δημοσιεύεται σε ΦΕΚ, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία στην Ελλάδα, και ενημερώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και οι σχετικές διαδικτυακές πλατφόρμες. Πέρα από αυτό, θα υπάρξουν δράσεις ενημέρωσης από το ΥΠΕΝ.
Έχει γεωπολιτική σημασία ο ΘΧΣ;
Ο γεωγραφικός τομέας εφαρμογής του ΔΛΧΣ ορίστηκε λαμβάνοντας υπόψη τη νομοθεσία της Ε.Ε. και το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, κυρίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Είναι η πρώτη φορά που αποτυπώνονται σε επίσημο ρυθμιστικό κείμενο της ΕΕ τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δηλαδή η πλήρης επήρεια της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών.
Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός υλοποιεί πολλές ευρωπαϊκές στρατηγικές και αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Ακολουθεί ενημερωτικό σημείωμα του ΥΠΕΞ υπό μορφή ερωταπαντήσεων:
Γιατί είναι σημαντική η κατάρτιση και η εξειδίκευση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ);
Είναι η πρώτη φορά που αποτυπώνονται τα αιχμηρά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας σε επίσημο ρυθμιστικό κείμενο της Ε.Ε. (δηλαδή η πλήρης επήρεια της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες).
Τι αποτυπώνει ο χάρτης;
Οι θαλάσσιες περιοχές που αποτυπώνονται στον χάρτη περιλαμβάνουν τις ελληνοϊταλικές συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ από το 1977 και το 2020, καθώς και την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020, και συμπίπτουν με τα όρια που προκύπτουν από τον νόμο 4001/2011.
Για τις μη οριοθετημένες περιοχές, αποτυπώνεται η μέση γραμμή που καθορίζει το εξωτερικό όριο της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, μέχρι τη σύναψη συμφωνιών οριοθέτησης με γειτονικές χώρες των οποίων οι ακτές παρακείμενες ή αντικείμενες με τις ελληνικές.
Άρα ο χάρτης αποτυπώνει την ΑΟΖ της Ελλάδας σε όλο το σύνολο της ελληνικής επικράτειας (στο Ιόνιο, στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο);
Η διαδικασία οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών είναι διαφορετική από τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, ο οποίος αφορά τη διαδικασία με την οποία οι αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών αναλύουν και οργανώνουν τις ανθρώπινες δραστηριότητες στις εν λόγω θαλάσσιες περιοχές για την επίτευξη οικολογικών, οικονομικών και κοινωνικών στόχων.
Κατά συνέπεια, ο χάρτης που αποτυπώνει τον ελληνικό Θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό δεν συνιστά οριοθέτηση ΑΟΖ.
Αποτυπώνει την επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια (στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο);
Η επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα της χώρας μας που απορρέει από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι ένα δικαίωμα του οποίου η Ελλάδα διατηρεί την άσκηση σύμφωνα με το εθνικό της συμφέρον και τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.
Πώς συνδέεται ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός με την κυριαρχία και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων;
Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και η εξειδίκευσή του μέσω χάρτη αποτελούν αποτύπωση των δραστηριοτήτων σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας – και όχι άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η κυριαρχία δεν είναι αντικείμενο σχεδιασμού, αλλά προϋπάρχει και δεν επηρεάζεται από αυτόν.
Γιατί η κυβέρνηση καταθέτει τώρα τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό;
Η κυβέρνηση κλείνει εκκρεμότητες του παρελθόντος και στρέφεται στην προστασία των εθνικών συμφερόντων με ουσιαστικό τρόπο και μη επιφανειακά.
Η κατάρτιση του ΘΧΣ πιθανό να προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Άρα, εγκαταλείπετε τον ελληνοτουρκικό διάλογο;
Η επίλυση εκκρεμοτήτων του παρελθόντος δεν σημαίνει ότι δεν επιδιώκουμε τον διάλογο. Οι διαφωνίες δεν αποκλείουν τη συζήτηση, και η διαπραγμάτευση δεν έχει ως αποτέλεσμα να κάνουμε εκπτώσεις από τις θέσεις μας, γεγονός που αποδεικνύεται στην πράξη. Η Ελλάδα αποσκοπεί σε θετικό κλίμα στις σχέσεις με την Τουρκία και υποστηρίζει τη σύνθεση μέσω του Διεθνούς Δικαίου και της καλής γειτονίας.
Επιπρόσθετα, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ ευρωπαϊκή υποχρέωση που προέρχεται από συγκεκριμένες ευρωπαϊκές οδηγίες και εντάσσεται στο πλαίσιο των στόχων του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού πλαισίου, όπως η Πράσινη Συμφωνία και η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Θαλάσσια Ασφάλεια (EUMSS-EU Maritime Security Strategy).
