Είναι ο πρώτος Πάπας εδώ και πάνω από έναν αιώνα που δεν θα ταφεί στον Άγιο Πέτρο, αλλά στο αγαπημένο του εκκλησία στη Ρώμη, στη Santa Maria Maggiore, κάτω από μια απλή επιτύμβια πλάκα με την επιγραφή «Franciscus».
Πέρυσι, ο Φραγκίσκος ενέκρινε νέα μέτρα για την απλοποίηση των τελετών ταφής των προκαθημένων της Καθολικής Εκκλησίας. Ο αρχιεπίσκοπος Ντιέγκο Ραβέλι, υπεύθυνος των τελετών, δήλωσε ότι οι αλλαγές στόχευαν στο να καταδειχθεί ότι η κηδεία του Πάπα είναι η κηδεία ενός ποιμένα και μαθητή του Χριστού, και όχι ενός ισχυρού προσώπου αυτού του κόσμου.
Οι αλλαγές αντανακλούσαν το μεταρρυθμιστικό όραμα του Φραγκίσκου, ο οποίος αρνήθηκε να μετακομίσει στο πολυτελές παπικό διαμέρισμα και προτίμησε τα απλά λευκά ράσα αντί των περίτεχνων κόκκινων άμφιων.
«Η μεσαιωνική παποσύνη τελείωσε», δήλωσε ο Agostino Paravicini Bagliani, επίτιμος καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Λωζάνης. «Η ταπεινότητα και η απλότητα είναι η νέα τάση».
Τα μνημειώδη λάθη στην κηδεία του Πίου XII
Οι κηδείες στο παρελθόν υπήρξαν πολύ πιο περίτεχνες. Σημαντική στιγμή αποτέλεσε η κηδεία του Πάπα Πίου XII το 1958, που έμεινε αξέχαστη για τα λάθη που σημειώθηκαν.
Σε ένα αποτυχημένο πείραμα, ο γιατρός του ταρίχευσε το σώμα του με σελοφάν και βότανα, οδήγώντας σε συγκέντρωση αερίων που προκάλεσαν λιποθυμία στους Ελβετούς φρουρούς κατά την εκθεση του Πίου, και την «έκρηξη» του θώρακά του.
Το τέλος της παπικής τιάρας
Ωστόσο, ο θάνατος του Πίου XII είναι σημαντικός και για έναν άλλο λόγο: ήταν ο τελευταίος Πάπας που φόρεσε την τριπλή παπική τιάρα, ένα βαρύ στέμα που συμβόλιζε την τριπλή εξουσία του Πάπα, ως πατέρα των βασιλέων, κυβερνήτη του κόσμου και εκπρόσωπο του Χριστού.
Η περίτεχνη τιάρα δεν έχει τοποθετηθεί ξανά δίπλα σε παπικό φέρετρο. Αντί αυτού, ένα ποιμενικό ραβδί θα συμβολίζει το ποιμαντικό έργο του εκάστοτε Ποντίφικα.
Αποσύρθηκε επίσης η υπερυψωμένη εξέδρα -καταφάλκος- για το φέρετρο.
Η σορός του Φραγκίσκου, που εκτίθεται στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, βρίσκεται επίπεδα κάτω, χωρίς παπικά σύμβολα γύρω της.
Τα τρία φέρετρα που «αρνήθηκε» ο Φραγκίσκος
Ενώ οι Πάπες παραδοσιακά ενταφιάζονται σε τρία φέρετρα, το ένα μέσα στο άλλο, από κυπαρίσσι, μόλυβδο και δρυ, ο Φραγκίσκος θα ταφεί σε ένα μόνο ξύλινο φέρετρο.
«Ο Πάπας Φραγκίσκος ήθελε να δείξει ότι στη ζωή και το θάνατό του υπηρέτησε το ευαγγελικό μήνυμα: το μήνυμα της φτώχειας, της απλότητας και της αδελφοσύνης για όλους», δήλωσε ο ιστορικός Ντανιέλε Μενότσι, ειδικός στην Καθολική Εκκλησία.
«Προσπάθησε να απλοποιήσει τις τελετές, ώστε όταν μεταδοθεί η κηδεία του, να αναγνωριστεί ως Χριστιανός – όπως κάθε άλλος Χριστιανός – ακόμη και αν, ως Πάπας, είχε ειδικές ευθύνες».
Καταστροφή της σφραγίδας και σφράγιση των παπικών διαμερισμάτων
Τα τελετουργικά για την επικύρωση του θανάτου ενός Πάπα — η καταστροφή της παπικής σφραγίδας και η σφράγιση των παπικών διαμερισμάτων για να αποτραπεί η λεηλασία — εκτελέστηκαν από τον καρδινάλιο Κέβιν Φάρελ, καμεράνο της εκκλησίας, το βράδυ της Δευτέρας μετά τον θάνατο του Φραγκίσκου.
Από την απλότητα σε «αυτοκρατορικές» τελετές
Γνωρίζουμε λίγα για τις παπικές κηδείες της πρώιμης Εκκλησίας, αλλά οι μελετητές πιστεύουν ότι οι Πάπες της εποχής ενταφιάζονταν με απλές τελετές το βράδυ του θανάτου τους, όπως και οι απλοί πιστοί.
Ωστόσο, καθώς η Εκκλησία απέκτησε μεγαλύτερη πολιτική δύναμη, οι τελετές έγιναν πιο επιβλητικές, ακολουθώντας τα πρότυπα των ευρωπαϊκών ανακτόρων.
Μέχρι τον 20ό αιώνα, οι παπικές κηδείες ήταν παρόμοιες με αυτές των αυτοκρατόρων και των βασιλιάδων, δήλωσε η Μαρία Αντονιέτα Βισέγκλια, ομότιμη καθηγήτρια σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης. «Η πνευματική διάσταση της κηδείας του Πάπα είναι μια πιο πρόσφατη προσέγγιση».
Η σημασία της παρουσίας των καρδιναλίων
Από τον Μεσαίωνα, οι αποθανόντες Πάπες εκτίθεντο για πολλές ημέρες, πάνω σε ολοένα πιο επιβλητικά φέρετρα, που τους «χώριζαν» από τους πιστούς που θέλαν να αποδώσουν τον ύστατο χαιρετισμό. Η τριπλή παπική κορώνα ήταν δίπλα στο φέρετρο, με τους καρδιναλίους στις κόκκινες ρόμπες τους παρόντες καθ’ όλη τη διάρκεια των τελετών.
«Η κηδεία έπρεπε να δείξει ότι ο Πάπας έχει πεθάνει, αλλά και ότι η εκκλησία συνεχίζεται μέσω των καρδιναλίων», δήλωσε ο Μπαλιάνι.
Φορμόζος: Ο Πάπας που εκταφιάστηκε για να δικαστεί
Όλοι οι νεκροί Πάπες δεν αντιμετωπίστηκαν με σεβασμό. Ο Πάπας Φορμόζος, που ηγήθηκε για τεσσεράμισι ταραχώδη χρόνια τον 9ο αιώνα, εκταφιάστηκε εννέα μήνες μετά το θάνατό του, κάθισε σε θρόνο και δικάστηκε από τον διάδοχό του για φερόμενα εγκλήματα. Το σώμα του ρίχτηκε στον Τίβερη, αν και αργότερα ανασύρθηκε και θάφτηκε στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, οι θάνατοι μη δημοφιλών παπών προκαλούσαν συχνά κοινωνικές αναταραχές και λεηλασίες από τους απελπισμένους ανθρώπους τους.
Η «αποϊεροποίηση» του μισητού Πάπα Παύλου Δ΄
Μετά το θάνατο του Παύλου Δ΄ το 1559 – ο οποίος είχε ενισχύσει τις εξουσίες της Ιεράς Εξέτασης και είχε εκδώσει βούλα κατά των Εβραίων της Ρώμης – οι υπήκοοί του κατέστρεψαν το άγαλμά του και φόρεσαν στο πτώμα του το παραδοσιακό εβραϊκό σκουφάκι, σε μια πράξη «αποϊεροποίησης» όπως την χαρακτήρισε η Βισέγκλια.
«Στην πρώιμη νεωτερικότητα, οι Πάπες συχνά δεν ήταν μόνο σεβαστοί, αλλά και μισητοί», σημείωσε η Βισέγκλια, προσθέτοντας ότι η βία μειώθηκε κατά τη διάρκεια του Μπαρόκ.
Η συρρίκνωση της εξουσίας
Από τον 16ο αιώνα, οι περισσότεροι Πάπες πέθαιναν στο Κουιρινάλε – το σημερινό προεδρικό μέγαρο της Ιταλίας, που χτίστηκε ως κατοικία του Ποντίφικα. Οι νεκροί Πάπες μεταφέρονταν υπό το φως των κεριών στον Άγιο Πέτρο.
Ωστόσο, αυτή η πρακτική έλαβε τέλος το 1870, όταν η Ρώμη καταλήφθηκε από το νεοσύστατο Βασίλειο της Ιταλίας, περιορίζοντας την εξουσία της εκκλησίας στη σημερινή πόλη του Βατικανού, επιφάνειας λίγο μεγαλύτερης από 100 στρέμματα.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, οι τελετές πέρασαν σε μεταβατικό στάδιο, καθώς η εκκλησία προσπαθούσε να επαναστατήσει την θέση της και να αντιμετωπίσει την αντίθεση πολλών Ιταλών.
Η κηδεία του Πάπα Πίου XII το 1958, που περιλάμβανε την αποτυχημένη ταρίχευση που προκάλεσε την έκρηξη του θώρακά του, σηματοδότησε το τέλος των παλιών συμβολισμών.
Στη δεκαετία του 1960, η Εκκλησία άρχισε να προσαρμόζει τις τελετές ταφής στις σύγχρονες ευαισθησίες και στη μειωμένη ισχύ της.
naftemporiki.gr
