Σπάνια στην ιστορία της, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) μειώνει τα επιτόκια ενώ το ευρώ… ενισχύεται. Με την προετοιμασία της Φρανκφούρτης για την όγδοη συνεχή μείωση στις 5 Ιουνίου, το ενιαίο νόμισμα έχει αυξηθεί πάνω από 10% έναντι του δολαρίου μέσα σε τέσσερις μήνες, κίνηση αντίθετη στη νομισματική πολιτική και προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στους Ευρωπαίους εξαγωγείς.
Πίσω από αυτή την ανατροπή κρύβεται ένα περίπλοκο σύνολο παραγόντων: η δημοσιονομική αλλαγή της Γερμανίας, η παγκόσμια ροή κεφαλαίων, ο εμπορικός πόλεμος του Ντ. Τραμπ και μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που καθιστά το ευρώ ελκυστική εναλλακτική στο δολάριο.
Μείωση των επιτοκίων, αύξηση του ευρώ
Η ΕΚΤ αναμένεται να μειώσει το βασικό επιτόκιο στο 2%, επίπεδο που είναι το μισό από πέρυσι και κάτω από τη Fed. Αποτελεί ουδέτερο σημείο, χωρίς αναπτυξιακή ή περιοριστική διάσταση.
Ωστόσο, η άνοδος του ευρώ φαίνεται να αντισταθμίζει μέρος της χαλάρωσης: η πραγματική ισοτιμία του ευρώ έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, ασκώντας πιέσεις στο εξαγωγικό μοντέλο της ευρωζώνης.
Επανεγκατάσταση ευρωπαϊκών κεφαλαίων
Η άνοδος του νομίσματος δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τα επιτοκιακά spreads: η διαφορά αποδόσεων στα διετή κρατικά ομόλογα ΗΠΑ-Ευρωζώνης παραμένει σχεδόν σταθερή. Τι αλλάζει; Οι αναλυτές παρατηρούν μια ήσυχη μετακίνηση κεφαλαίων από τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη. Η πολιτική αβεβαιότητα στις ΗΠΑ – με τους δασμούς του Τραμπ και τις οικονομικές αβεβαιότητες – προκαλεί επαναπατρισμό μέρους των ευρωπαϊκών επενδύσεων που είχαν κατευθυνθεί στις ΗΠΑ.
Εάν αυτές οι κινήσεις γίνονται κυρίως μέσω μετοχικών επενδύσεων, τότε μια περαιτέρω μείωση των επιτοκίων από την ΕΚΤ θα μπορούσε να ενισχύσει την ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών αγορών και να επιταχύνει αυτές τις ροές. Έτσι, η πορεία του ευρώ καθίσταται ακόμα πιο ισχυρή, δημιουργώντας έναν ενάρετο ή… φαύλο κύκλο, ανάλογα με την οπτική.
Ο εφιάλτης των εξαγωγών
Για τις ευρωπαϊκές εταιρείες που εξάγουν στις ΗΠΑ, αυτή η ξαφνική αύξηση του νομίσματος αποτελεί σοκ. Διευθυντές από τη SAP μέχρι την Porsche έχουν προειδοποιήσει τους επενδυτές για πλήγματα στα έσοδα και τα κέρδη. Μια υποτιμημένη δολαριακή αξία κατά 10% μέχρι το 2025 πλήττει την ανταγωνιστικότητα πολλών εξαγωγών, ιδιαίτερα καθώς οι αμερικανοί καταναλωτές εμφανίζουν ήδη διστακτικότητα λόγω των δασμών και της αβεβαιότητας.
Παρά τις στρατηγικές αντιστάθμισης, η διατήρηση του ευρώ σε τόσο υψηλά επίπεδα μετά το 2026 μπορεί να δημιουργήσει διαρθρωτικά προβλήματα. Οι επιπτώσεις είναι εμφανείς: €30 εκατ. απώλεια για κάθε σεντ ενίσχυσης του ευρώ στη SAP, έως €1,25 δισ. μείωση εσόδων για τη Schneider Electric, €180 εκατ. χαμηλότερα κέρδη για τη Heineken.
Αντιφατικές απειλές: αποπληθωρισμός και υπερθέρμανση
Η Φρανκφούρτη πρέπει να ισορροπήσει σε ένα λεπτό σκοινί. Από τη μία, η ανατίμηση του ευρώ ασκεί αποπληθωριστικές πιέσεις: μειώνει το κόστος των εισαγωγών, συμπιέζει τις τιμές και επιδεινώνει τις προοπτικές του στόχου πληθωρισμού 2%.
Η Morgan Stanley προβλέπει ότι ο εναρμονισμένος πληθωρισμός θα υποχωρήσει κάτω από το 2% από το 2025 μέχρι το 2027. Από την άλλη, η επιστροφή κεφαλαίων και η αύξηση των δημόσιων δαπανών μπορεί να ενισχύσουν την εσωτερική ζήτηση, οδηγώντας μεσοπρόθεσμα σε υπερθέρμανση.
Στο τρέχον αβέβαιο περιβάλλον, η ΕΚΤ καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει τις μειώσεις ή θα αναστείλει προσωρινά για να αξιολογήσει τις εξελίξεις. Πολλοί περιμένουν μια παύση τον Ιούλιο και άλλη μια μείωση μέχρι το τέλος του 2025. Η Κριστίν Λαγκάρντ αποφεύγει τις δεσμεύσεις, αναφέροντας «μεσοπάθεια». Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ προτείνει παύση λόγω μακροχρόνιων πληθωριστικών πιέσεων. Οι προβλέψεις της Πέμπτης θα συνυπολογίζουν τόσο την ενίσχυση του ευρώ όσο και τη μείωση των τιμών πετρελαίου κατά 15%.
Ευκαιρία παγκόσμιας σημασίας
Η ειρωνεία είναι ότι πίσω από αυτή την πρόκληση κρύβεται μια στρατηγική ευκαιρία. Η Λαγκάρντ αναφέρεται σε ένα «παγκόσμιο ευρωπαϊκό momentum»: μια μοναδική στιγμή που το ευρώ θα μπορούσε να γίνει θεσμικό αντίβαρο του δολαρίου, υπό την προϋπόθεση ολοκλήρωσης της τραπεζικής ένωσης, στρατιωτικής αναβάθμισης και μετάβασης στην πράσινη και ψηφιακή οικονομία.
Ωστόσο, καθώς η ΕΚΤ επιδιώκει αυτόν το ρόλο, η ισχυροποίηση του ευρώ μπορεί να περιορίσει τις πολιτικές της.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια στρατηγική αντίφαση: επιδιώκει την αναγνώριση του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος, αλλά μια αχρείαστη ταχεία μετάβαση μπορεί να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητά της. Η απόφαση της ΕΚΤ σχετικά με τη συνέχιση των μειώσεων ή την αναμονή θα κρίνει όχι μόνο την πορεία του νομίσματος, αλλά και τον ρόλο της Ευρώπης στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα.
