Η επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση δεν θα προέλθει από τις τράπεζες που μόλις φανερώθηκαν, αλλά από τις αγορές που αφήσαμε στο σκοτάδι με τη θέλησή μας.
Καθημερινά χτίζεται, μέσω αδιάφανων εξαγορών και επενδύσεων, σε ένα σύστημα που νομίζει ότι μπορεί να ρισκάρει συνεχώς δίχως συνέπειες. Το πρόβλημα δεν είναι η άγνοια για το τι έρχεται, αλλά η ανευθυνότητά μας να το επιτρέπουμε.
Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, η επόμενη κρίση φαίνεται να πλησιάζει. Δεν θα προέλθει από τα subprimes ή από ξαφνικές αυξήσεις επιτοκίων, αλλά από εκεί όπου το σύστημα κλείνει τα μάτια: στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη μη ρυθμιζόμενων αγορών, την εμπορευματοποίηση κινδύνου και την επιβολή μιας “crypto κανονικότητας” σε ένα ήδη αποσταθεροποιημένο οικοδόμημα.
Η στροφή κεφαλαίων προς τις ιδιωτικές αγορές υπήρξε ταχύτατη. Από το 2018 έως το 2023, τα κεφάλαια σε ιδιωτικές επενδύσεις σχεδόν διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 13,1 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με τη McKinsey.
Η δημόσια αγορά μειώνεται, οι εταιρείες παραμένουν ιδιωτικές, και η διαφάνεια εξαφανίζεται.
Ένα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου κεφαλαίου παραμένει αόρατο, εκτός του ελέγχου των ρυθμιστικών αρχών, των επενδυτών και της κοινωνίας.
Η ψευδαίσθηση της εποπτείας
Η εποχή των εξαγορών με μόχλευση και των υψηλών αποδόσεων στηρίχθηκε κυρίως στις αυξήσεις αποτιμήσεων και τα φθηνά δάνεια – όχι σε πραγματική βελτίωση. Αυτό το παιχνίδι έχει τελειώσει.
Η άνοδος του κόστους δανεισμού και η δυσκολία εξόδου από συμμετοχές σε αδύναμες αγορές έχουν παγώσει τις αποδόσεις. Παρά ταύτα, οι θεσμικοί επενδυτές συνεχίζουν να επενδύουν σε μη ρευστοποιήσιμα στοιχεία ενεργητικού, πιεσμένοι από την ανάγκη για αποδόσεις, και οι asset managers προσφέρουν ευκαιρίες και στους πλούσιους ιδιώτες, μεταφέροντας το ρίσκο.
Παράλληλα, στη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη, πολιτικοί και ρυθμιστικές αρχές ενθαρρύνουν τα συνταξιοδοτικά ταμεία να επενδύουν σε «πιο τολμηρά» assets. Οι κανόνες ρευστότητας χαλαρώνουν, αγνοώντας την πραγματικότητα: το ρίσκο εξελίσσεται, αλλά δεν εξαφανίζεται.
Η άνοδος του private credit και οι κίνδυνοι που αγνοούνται
Τα private credit funds φέρουν συστημικό κίνδυνο, δανείζοντας με αδιαφάνεια υπό τους όρους που δεν είναι ελεγχόμενοι, με χαμηλές ρευστότητες και mismatch στις λήξεις.
Η σχέση τους με τις παραδοσιακές τράπεζες δημιουργεί ένα αδιαφανές δίκτυο που κανείς δεν ελέγχει πραγματικά.
Το ΔΝΤ προειδοποίησε φέτος: ο συνδυασμός ταχείας ανάπτυξης και πίεσης για τοποθετήσεις οδηγεί σε ελάττωση των προτύπων και αύξηση του πιστωτικού κινδύνου.
Αν κάτι πάει στραβά, δεν θα ξέρουμε πού είναι το πρόβλημα – μέχρι να είναι πολύ αργά.
Η ριζοσπαστικοποίηση των αγορών
Η Wall Street μετατρέπεται σε καζίνο, με την ψυχαγωγία να κυριαρχεί στις επενδύσεις και τους traders να γίνονται… streamers.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται έτοιμος να επωφεληθεί από τη gamification των αγορών αντί να προστατεύσει τους επενδυτές με κανονισμούς, και έτσι η απορρύθμιση γίνεται δόγμα, όπως σημειώνει ο Economist.
Η Μισέλ Μπάουμαν της Fed δήλωσε ότι η υπερβολική ρύθμιση έστειλε τις “θεμελιώδεις τραπεζικές δραστηριότητες” εκτός του τραπεζικού τομέα, θέλοντας να τις φέρει πίσω. Ωστόσο, η ελάφρυνση των κανόνων θα επιτρέψει στις τράπεζες να δανείζουν περισσότερο, ενισχύοντας το σκιώδες σύστημα.
Crypto: το νέο subprime;
Η κατάρρευση των Silvergate, Silicon Valley Bank, Signature και First Republic το 2023 ήταν μόλις η αρχή. Οι τράπεζες αυτές είχαν χτίσει το μοντέλο τους γύρω από την κρυπτο-οικονομία. Όταν οι επενδυτές ζήτησαν τα χρήματα τους, τα ρευστά δεν υπήρχαν, οδηγώντας σε μαζικές αποχωρήσεις καταθέσεων.
Η Fed εγγυήθηκε τις καταθέσεις και έσωσε το σύστημα, όμως οι crypto εταιρείες βγήκαν αλώβητες. Με τα κεφάλαιά τους στα χέρια τους, άρχισαν να χρηματοδοτούν πολιτικούς.
Στις εκλογές του 2024, crypto PACs ξόδεψαν 135 εκατ. δολάρια σε καμπάνιες, χρηματοδοτώντας υποψηφίους υπέρ της crypto βιομηχανίας, και το έκαναν φανερά.
Αν οι αγορές στραφούν κατά των «επικίνδυνων» assets, η πτώση αυτού του εναλλακτικού συστήματος δεν θα αργήσει.
Τι θα απομείνει;
Αυτό δεν είναι σενάριο ταινίας, αλλά μια λογική κατάληξη της πραγματικότητας. Η επόμενη κρίση θα προέλθει όχι από άγνοια, αλλά από αδιαφορία. Από πολιτική συναλλαγή και λαϊκισμό, από την ψευδαίσθηση ότι το αόρατο ρίσκο δεν έχει κόστος. Η “Subprime 2.0” είναι ήδη εδώ, και ο μηχανισμός διάσωσης ίσως αυτή τη φορά να μην λειτουργήσει. Δεν μάθαμε τίποτα. Ειδικοί προειδοποιούν ότι παίζουμε στο sequel του Big Short χωρίς happy ending.
