Η απώλεια της κορυφαίας αξιολόγησης ΑΑΑ για το αμερικανικό κρατικό χρέος δεν αποτελεί μόνο ψυχολογικό πλήγμα· αντικατοπτρίζει μια πιο ανησυχητική πραγματικότητα γύρω από την ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να διαχειριστούν τον διευρυνόμενο δανεισμό τους.
Ο Moody’s, ο τελευταίος από τους τρεις κυριότερους οίκους αξιολόγησης που διατηρούσε την ΑΑΑ, υποβάθμισε την αξιολόγηση των ΗΠΑ σε Aa1, επικαλούμενος τη χρονίζουσα δημοσιονομική επιδείνωση, την παράλληλη αύξηση του χρέους και τις πολιτικές ανεπάρκειες. Είναι η πρώτη φορά από το 1917 που η Moody’s αφαιρεί την κορυφαία της αξιολόγηση από την Ουάσιγκτον.
Η απόφαση αυτή δεν είναι μόνο συμβολική: μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των επιτοκίων δανεισμού, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους Αμερικανούς που ήδη πλήττονται από τον πληθωρισμό και τους δασμούς. Ο οίκος προβλέπει ότι μέχρι το 2035, οι τόκοι θα απορροφούν έως και το 30% των φορολογικών εσόδων, σε σύγκριση με μόλις 9% το 2021.
Η υποβάθμιση έρχεται σε μια περίοδο που το κυβερνητικό χρέος ξεπερνά τα 34 τρισεκατομμύρια δολάρια, με την πολιτική διαχείριση του προϋπολογισμού να δείχνει ολοένα και πιο αναποτελεσματική. Όπως υπογραμμίζει το MarketWatch, «τα ελλείμματα έχουν γίνει διαρθρωτικά και καμία από τις πρόσφατες προτάσεις δεν εξασφαλίζει μακροχρόνια δημοσιονομική ισορροπία».
Η γεωπολιτική διάσταση
Στην καρδιά αυτής της αστάθειας βρίσκεται και η γεωπολιτική διάσταση του αμερικανικού χρέους. Η Κίνα διατηρεί περίπου 784 δισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα, παρά τις σταδιακές μειώσεις τα τελευταία χρόνια. Όπως επισημαίνεται στο MarketWatch, ακόμη και μια μερική πώληση του κινεζικού χαρτοφυλακίου –π.χ. η μετατροπή του 10% των ομολόγων σε χρυσό– θα μπορούσε να προκαλέσει σοκ στις αγορές.
Η Κίνα φαίνεται να προετοιμάζεται για αυτό: έχει αυξήσει δραστικά τις ποσοστώσεις εισαγωγής χρυσού, επιτρέποντας στις τοπικές τράπεζες να ανταλλάσσουν δολάρια απευθείας με πολύτιμο μέταλλο. Όπως τονίζει το MarketWatch, «το Πεκίνο δεν αποθηκεύει χρυσό για διακοσμητικούς λόγους. Το κάνει γιατί προετοιμάζεται για νομισματική αναταραχή». Σύμφωνα με αναλυτές, δημιουργείται σιγά σιγά μία απειλή για τις ΗΠΑ, αν και υπάρχει ο κίνδυνος να πληγεί σοβαρά και η Κίνα αν προχωρήσει σε αυτή την ενέργεια.
Η μεταβολή αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην Κίνα: κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως συσσωρεύουν χρυσό, ενώ επενδυτές –από traders εμπορευμάτων έως θεσμικά χαρτοφυλάκια– αυξάνουν την έκθεσή τους σε bitcoin και ETF που σχετίζονται με πρώτες ύλες. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν φέτος εισάγει σημαντικές ποσότητες χρυσού.
Η Federal Reserve και οι σιωπηλές παρεμβάσεις
Σε αυτό το κλίμα, η Federal Reserve φαίνεται να επιστρέφει σιωπηρά σε πρακτικές ποσοτικής χαλάρωσης (QE). Σύμφωνα με το MarketWatch, σε μόλις τέσσερις ημέρες η Fed αγόρασε ομόλογα αξίας 43,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων 8,8 δισεκατομμυρίων σε 30ετούς διάρκειας τίτλους μέσα σε μία ημέρα. «Αυτό δεν είναι σύσφιξη. Είναι κρυφή χαλάρωση», παρατηρεί ο οικονομικός ιστότοπος.
Η ενέργεια αυτή φαίνεται να στοχεύει στη σταθεροποίηση της αγοράς ομολόγων χωρίς να σπείρει πανικό. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί επενδυτές θεωρούν αυτή την επανένταξη στην ποσοτική χαλάρωση ως προοίμιο μεγαλύτερων προβλημάτων: αδύναμο δολάριο, αποδυναμωμένο αξιόχρεο, κίνδυνος μαζικών ρευστοποιήσεων και ανάγκη για καταφύγιο σε “σκληρά” περιουσιακά στοιχεία.
Αντιδράσεις της αγοράς
Η απώλεια του ΑΑΑ μπορεί να μην προκαλέσει, από μόνη της, μια μακροχρόνια πτώση στις αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές. Όπως επισημαίνει στο MarketWatch ο Κιθ Λέρνερ της Truist, «δεν πρόκειται για καθοριστική αλλαγή, αλλά μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για κατοχύρωση κερδών».
Ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν προσθέτει ότι αν και το πλήγμα είναι ιστορικό, «η επίδρασή του στις αγορές ενδέχεται να είναι περιορισμένη – προς το παρόν».
Ωστόσο, ήδη διαφαίνονται ενδείξεις μετατόπισης:
- Οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων αυξάνονται, καθιστώντας ακριβότερο τον δανεισμό για σπίτια, φοιτητικά δάνεια και επιχειρήσεις.
- Η καμπύλη αποδόσεων παραμένει αντεστραμμένη, δείχνοντας δυσπιστία στις μακροπρόθεσμες προοπτικές.
- Οι τιμές του χρυσού και του bitcoin παρουσιάζουν σταθερή άνοδο.
Προοπτικές
Όπως υπογραμμίζει το CNN, η υποβάθμιση από τη Moody’s δεν ήταν απρόσμενη. Είχε προηγηθεί προειδοποίηση τον Νοέμβριο του 2023, λόγω του πολιτικού χάους στο Κογκρέσο και της απειλής στάσης πληρωμών. Σήμερα, η Moody’s προειδοποιεί: χωρίς αύξηση εσόδων ή δραστικές περικοπές δαπανών, η επιστροφή στο ΑΑΑ είναι απίθανη.
Το πρόβλημα είναι δομικό: αν δεν αλλάξει η πορεία των διαρκώς επιδεινούμενων ελλειμμάτων, η αγορά θα αρχίσει να αποτιμά το ρίσκο των ΗΠΑ με πιο αυστηρούς όρους. Η Fed μπορεί να προσπαθεί να απορροφήσει τις επιπτώσεις. Ωστόσο, όταν η ίδια η εμπιστοσύνη στο δολάριο κλονίζεται, ούτε η κεντρική τράπεζα μπορεί να σταματήσει τη σοβούσα κρίση.
Όπως προειδοποιεί το MarketWatch, «η Fed μπορεί να επιστρέφει σιωπηλά στην αγορά, αλλά οι επενδυτές που ακούνε τη βοή διαβλέπουν τι έρχεται: μια νέα εποχή αστάθειας, όπου το AAA είναι παρελθόν, και το “ασφαλές καταφύγιο” ίσως αλλάζει όνομα».
