Η αιφνίδια ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών σχετικά με τον χάρτη που καθορίζει τις Θαλάσσιες Ζώνες της Ελλάδας προκάλεσε αναστάτωση στην Τουρκία, καθώς και νέες πραγματικότητες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, ο κίνδυνος κλιμάκωσης με την Τουρκία παραμένει, με σχέδια αντίδρασης ήδη έτοιμα για κάθε ενδεχόμενο.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η πράξη συγκρότησης της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ) που καθορίζει και αποτυπώνει σε χάρτη τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) της χώρας, δημοσιοποιήθηκε χθες με πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τα αρμόδια Υπουργεία.
Αυτή η ενέργεια σηματοδοτεί μια ιστορική και κρίσιμη στιγμή στην εξωτερική πολιτική της Ελλάδας, καθώς επεκτείνει σημαντικά τα θαλάσσια δικαιώματα της χώρας, αποτυπώνοντας 480.000 χιλιόμετρα θαλασσίων ζωνών.
Η δημοσίευση του χάρτη δεν είναι αυθόρμητη αλλά αποτέλεσμα πολυάριθμων προσπαθειών που διαρκούν χρόνια. Πριν από τις 27 Απριλίου, η Ελλάδα όφειλε να εκδώσει τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό βάσει ευρωπαϊκών υποχρεώσεων, κάτι που η Τουρκία γνώριζε και δεν θεωρούσε αιφνιδιαστικό. Διπλωματικές πηγές ανέφεραν στο enikos.gr ότι οι διπλωματικοί δίαυλοι είχαν ενημερώσει την Τουρκία σχετικά με τις προθέσεις της Ελλάδας και την προσήλωσή της σε διεθνείς συμβάσεις και δικαιώματα, όπως αυτά που προκύπτουν από την UNCLOS, την οποία η Τουρκία δεν έχει υπογράψει αλλά χρησιμοποιεί για να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στη Μαύρη Θάλασσα.
Η αντίστροφη μέτρηση είχε αρχίσει από τον Νοέμβριο του 2020, όταν η Κομισιόν δημοσίευσε έναν χάρτη που αποτύπωνε τη πλήρη ΑΟΖ της Ελλάδας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού.
Στην αντίστοιχη πλατφόρμα της Κομισιόν, σημειωνόταν ότι η Ελλάδα δεν είχε καταθέσει ακόμα τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Ο χάρτης χρησιμοποιούσε δεδομένα από άλλες πηγές και απεικόνιζε τη δυνητική ΑΟΖ της χώρας μας, γεγονός που προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις της Τουρκίας, που είδε αυτόν τον χάρτη ως αυθαίρετη παραβίαση των δικών της διεκδικήσεων.
Τώρα, με την επίσημη δημοσίευση του χάρτη ΘΧΣ, η Ελλάδα θεσμοθετεί τις μέγιστες ελληνικές αξιώσεις σύμφωνα με την οδηγία 2014/89 της ΕΕ. Αυτή είναι η πρώτη φορά που αποτυπώνονται επίσημα όλες οι εκτιμήσεις της Ελλάδας για τις θαλάσσιες ζώνες σε ρυθμιστικό κείμενο της ΕΕ.
Η διαδικασία αυτή δεν ήταν απλή, καθώς η Ελλάδα διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρώπη και περίπου 8.500 νησιά και νησίδες.
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κεκτημένου, η χώρα μας καταγράφει την εκτενή θαλάσσια ζώνη που περιλαμβάνει τις συμφωνίες με Αίγυπτο και Ιταλία, οι οποίες επί της ουσίας ενσωματώθηκαν στον χάρτη.
Πιο σημαντικό είναι ότι η Ε.Ε. υιοθετεί πλήρως τις ελληνικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, περιορίζοντας έτσι τη δυνατότητα της Τουρκίας να αμφισβητεί τη θέση αυτή. Ο χάρτης δεν είναι διαπραγματεύσιμος με καμία τρίτη χώρα.
Σύμφωνα με έμπειρους διπλωμάτες, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να συζητήσει ενδεχόμενες υποχωρήσεις με γειτονικές χώρες, καθώς κάτι τέτοιο θα θεωρούνταν εθνική μειοδοσία.
Επιπλέον, οι δυνατότητες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο ανοίγουν διάπλατα, αφού ο ΘΧΣ έχει γίνει επίσημο κείμενο της ΕΕ.
Η μεγάλη πρόκληση είναι να δούμε αν η ελληνική κυβέρνηση θα προχωρήσει σε αυτό το βήμα και πότε, γι’ αυτό και η στήριξη της ΕΕ θα είναι καθοριστικής σημασίας. Κάθε ενδεχόμενο θα φέρει πιθανή κλιμάκωση από την πλευρά της Τουρκίας.
Η Άγκυρα, παρά τις δηλώσεις της για κατάθεση δικών της χαρτών στον ΟΗΕ, γνωρίζει καλά ότι αυτό θα έχει την ίδια τύχη με το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, το οποίο πλέον είναι ανενεργό.
Αναφορικά με το πρότζεκτ ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, ο χάρτης του ΘΧΣ δεν επηρεάζει τα δικαιώματα ΑΟΖ. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, κάθε χώρα δικαιούται να εγκαθιστά καλώδια σε διεθνή ύδατα. Παρά το γεγονός ότι το έργο φαίνεται να έχει «παγώσει», ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε ότι θα συνεχιστεί όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν.
Το Oruc Reis και τα διδακτικά διδάγματα του 2020
Από την άλλη, οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι έτοιμες να αντιδράσουν σε οποιαδήποτε τουρκική πρόκληση.
Αν και ο Στόλος θεωρείται αξιόλογος, οι στρατηγοί γνωρίζουν ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως τα υποβρύχια Type-214 και τον αεροπορικό στόλο της, συμπεριλαμβανομένων των Mirage και Rafale που φέρουν πυραύλους Exocet.
Το καλοκαίρι του 2020, οι Ένοπλες Δυνάμεις αντέδρασαν άμεσα, κινητοποιώντας όλο τον Στόλο και τον Στρατό Ξηράς, αποστέλλοντας το μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να επαναλάβει λάθη του παρελθόντος. Ο στρατηγός Φλώρος διασφάλισε ότι σε περίπτωση πρόκλησης, η αντίδραση θα ήταν καθολική και αποφασιστική.
