Οι πρόσφατες συνομιλίες υψηλού επιπέδου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, οι πρώτες από το 2022, καταδεικνύουν ότι οι δύο χώρες είναι μακριά από μια συμφωνία για τα βήματα που απαιτούνται για μια κατάπαυση του πυρός, αν και έχουν συμφωνήσει σε μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου.
Ένα παράθυρο για περισσότερη διπλωματία παραμένει ανοιχτό, καθώς οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν σε περαιτέρω συνομιλίες, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, που επιθυμεί μια “γρήγορη ειρήνη”.
Η δέσμευση των διαπραγματευτών για την απελευθέρωση χιλίων αιχμαλώτων, την επόμενη συνάντηση για συνομιλίες και την παρουσίαση ενός πλάνου για κατάπαυση του πυρός θεωρούνται “σημαντικά βήματα”, όπως δήλωσε ο Peter Slezkine, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Stimson. “Μακάρι να είναι αυτό ένα ελπιδοφόρο σημάδι, διότι η άμεση επικοινωνία είναι σημαντική”, πρόσθεσε.
Η Ουκρανία, οι ΗΠΑ και άλλες δυτικές χώρες έχουν ζητήσει οριστική κατάπαυση του πυρός για 30 ημέρες χωρίς προϋποθέσεις, ώστε να μπορέσουν να διεξαχθούν ειρηνευτικές συνομιλίες. Ωστόσο, η Ρωσία, που ελέγχει σχεδόν το 20% της Ουκρανίας, παραμένει αμετακίνητη στις μαξιμαλιστικές της απαιτήσεις, ζητώντας μεταξύ άλλων την αναγνώριση του ελέγχου της πάνω σε τέσσερις περιοχές της Ουκρανίας.
Οι ανεκτές δηλώσεις και των δύο πλευρών μετά τις συνομιλίες δεν συνέβαλαν σημαντικά στην κάλυψη του χάσματος που τις χωρίζει.
Διπλωματική πηγή από την Ουκρανία ανέφερε στο Reuters ότι η Ρωσία κατέθεσε απαιτήσεις κατά τη διάρκεια των συνομιλιών που ήταν “αποκομμένες από την πραγματικότητα και υπερβαίνουν κατά πολύ την προηγούμενη συζήτηση”. Οι απαιτήσεις περιλάμβαναν τελεσίγραφα για την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων και άλλους μη παραγωγικούς όρους.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Κρεμλίνου, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ανέφερε μετά τις διαπραγματεύσεις ότι η Ρωσία είναι πρόθυμη να πολεμήσει όσο χρειαστεί για να εκπληρώσει τους στόχους της. Σημείωσε τις στρατιωτικές νίκες της Ρωσίας σε προηγούμενες συγκρούσεις, ισχυριζόμενος ότι το Κίεβο καταβαραθρώνει τη θέση του από την άρνηση να συμμορφωθεί.
«Η αρχή ενός ταξιδιού»
Τα πιο κοντινά σε σχέδιο ειρηνευτικής συμφωνίας είναι οι προτάσεις των ΗΠΑ και οι αντεπίθεσεις που υποβλήθηκαν από Ευρώπη και Ουκρανία στις τελευταίες συνομιλίες. Μια ανώτερη κυβερνητική πηγή από την Ουκρανία δήλωσε ότι οι τελευταίες ρωσικές απαιτήσεις περιλάμβαναν την παραίτηση του Κιέβου από αποζημιώσεις, την αναγνώριση πέντε περιοχών της Ουκρανίας ως ρωσικών και την ουδετερότητα της Ουκρανίας.
Αυτές οι απαιτήσεις υπερέβαιναν τις προτάσεις των ΗΠΑ και των άλλων δυτικών εταίρων.
Αξιωματούχος που συμμετείχε στις προηγούμενες αποτυχημένες συνομιλίες του 2022 δήλωσε στο Reuters ότι τα αποτελέσματα της νέας δέσμευσης είναι αναμενόμενα. “Κάθε ταξίδι ξεκινά με ένα βήμα. Αυτή είναι η αρχή του ταξιδιού. Οι απαιτήσεις είναι συχνά υπερβολικές στην αρχή”, τόνισε.
Πίσω στην ευρωπαϊκή προσπάθεια επιβολής κυρώσεων
Η αβέβαιη κατάληξη των συνομιλιών φέρνει ξανά την μπάλα στο γήπεδο του Τραμπ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ άλλαξε ξαφνικά στάση την Πέμπτη, λέγοντας ότι πρέπει να συναντήσει τον Πούτιν για να επιτευχθεί μια ουσιαστική λύση, γεγονός που υπονομεύει τις ελπίδες της Ευρώπης για νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, οι ηγέτες τεσσάρων μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών είχαν ταξιδέψει στο Κίεβο, απειλώντας με περισσότερες κυρώσεις αν η Ρωσία δεν συμφωνήσει σε 30ήμερη εκεχειρία από τις 12 Μαΐου.
Όταν ο Πούτιν πρότεινε συνομιλίες αντί κατάπαυσης του πυρός, ο Τραμπ ζήτησε από τον Ζελένσκι να συμφωνήσει αμέσως, χωρίς να αναφερθεί στις επικείμενες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, παρόλο που εξέφρασε απογοήτευση για τη στάση του Πούτιν.
Ο Ζελένσκι, προσπαθώντας να μην αποξενώσει τον Τραμπ, πρότεινε άμεσες συνομιλίες με τον Πούτιν. Η ρωσική πλευρά αντέτεινε με μια αποστολή που δεν περιλάμβανε υψηλόβαθμους υπουργούς.
«Δεν στέλνεις νεκροθάφτες σε γάμο», δήλωσε ο Ρώσος πολιτικός αναλυτής, αναφερόμενος στην επιλογή του Μεντίνσκι ως επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας.
Μετά τις συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη, οι ηγέτες των ευρωπαϊκών δυνάμεων και ο Ζελένσκι επικοινώνησαν ξανά με τον Τραμπ για να συζητήσουν την πορεία των ειρηνευτικών συνομιλιών.
Η ουκρανική ομάδα επανέφερε την πρόταση για άμεσες συνομιλίες με τον Πούτιν, υπογραμμίζοντας ότι μόνο ο ρωσικός ηγέτης έχει τη δυνατότητα να πάρει αποφάσεις για κρίσιμα ζητήματα. Ο Τραμπ δήλωσε ότι πιστεύει πως μπορεί να κάνει “μια συμφωνία” με τον Πούτιν, αλλά ότι θα επιβάλει κυρώσεις εάν “δεν υπάρχει συμφωνία”.
Μπορεί ο Τραμπ να φέρει την ειρήνη στην Ευρώπη;
Ο πόλεμος της Ρωσίας ποτέ δεν ήταν για την προστασία των ρωσόφωνων ή την υποτιθέμενη απειλή από το ΝΑΤΟ. Η αληθινή και μόνιμη απειλή για τον Πούτιν ήταν η ανεξαρτησία της Ουκρανίας: ένα ελεύθερο, δημοκρατικά εκλεγμένο σλαβικό κράτος που επιλέγει το δικό του μέλλον. Αυτό, για το Κρεμλίνο, αποτελεί έναν ιό που μπορεί να εξαπλωθεί από τα σύνορά του.
Αυτός είναι ο λόγος που ο Πούτιν δεν αναγνωρίζει την ουκρανική αντιπροσωπεία, προτιμώντας στις διαπραγματεύσεις να εμπλέκεται με τον Τραμπ. Πιστεύει ότι μπορεί να επιτύχει περισσότερες παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον παρά από το Κίεβο.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι την Δευτέρα (19/5) θα συνομιλήσει με τον Πούτιν για να επιτευχθεί μια συμφωνία και το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε την είδηση αυτή. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι “μια τέτοια συνάντηση είναι αναγκαία για την επίλυση της ουκρανικής κρίσης”.
Κατά την διάρκεια αυτής της συνάντησης, ο Τραμπ και ο Πούτιν ίσως αποφασίσουν πότε θα διεξαχθεί μια διμερής συνάντηση που θα μπορούσε να επηρεάσει το μέλλον της Ουκρανίας.
Όπως επισημαίνει η Telegraph, ο Τραμπ πρέπει να απαιτήσει από τον Πούτιν να συναντηθεί άμεσα με τον Ζελένσκι. Η επίτευξη μιας συμφωνίας μέσω διαπραγμάτευσης είναι ο στόχος, αλλά οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να ξεκινήσει από την αλήθεια: η Ουκρανία είναι ένα κυρίαρχο ευρωπαϊκό κράτος με πλήρη υποστήριξη της Δύσης και δεν θα επιστρέψει ποτέ στην επιρροή της Μόσχας.
Εάν αυτό το μήνυμα δεν παραδοθεί και δεν γίνει αποδεκτό από το Κρεμλίνο, οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός θα είναι προσωρινή και ο πόλεμος θα συνεχιστεί. Μόνο μια συμφωνία που θα διασφαλίσει την κυριαρχία της Ουκρανίας μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη ειρήνη.
Ο Τραμπ έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τα γεγονότα. Το Κογκρέσο εξετάζει την επιβολή κυρώσεων για τη Ρωσία, με ευρεία διακομματική υποστήριξη. Οι συγκεκριμένες κυρώσεις θ’ ακολουθήσουν εάν η Ρωσία αρνηθεί διαπραγματεύσεις με καλή πίστη, συμπεριλαμβανομένων και αυστηρών περιορισμών στις χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, οι οποίες θα πλήξουν την οικονομία της Ρωσίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διαθέτει τα μέσα και την επιρροή να ασκήσει πίεση προς τη Ρωσία και τις χώρες που θα μπορούσαν να την πιέσουν σε μια πραγματική ειρηνική λύση. Πρέπει να τα χρησιμοποιήσει προσεκτικά. Το μέλλον της Ουκρανίας – και η παγκόσμια ασφάλεια – εξαρτάται από τις αποφάσεις του.
