Άγγελος Χρυσόγελος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ του δεύτερου γύρου των πρόσφατων προεδρικών εκλογών στην Πολωνία αποτέλεσε σοκ για το ευρωπαϊκό κατεστημένο.
Παρά τις περιορισμένες εξουσίες του προεδρικού αξιώματος, η νίκη του συντηρητικού εθνικιστή Κάρολ Ναβρότσκι επί του φιλελεύθερου δημάρχου Βαρσοβίας, Ράφαλ Τσασκόφσκι, σε μια εκλογική διαδικασία με ρεκόρ συμμετοχής, συμβολίζει την απόρριψη όχι μόνο της πολιτικής του κόμματος Τουσκ, που υποστήριξε τον Τσασκόφσκι, αλλά και των βασικών επιλογών της Ε.Ε.
Λίγες εβδομάδες μετά την εκλογή φιλελεύθερου δημάρχου στο Βουκουρέστι, το αντιφατικό σενάριο εξελίσσεται στην πολύ πιο κρίσιμη Πολωνία για την Ευρω-ατλαντική ισορροπία.
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ προσφέρει πολλές ερμηνείες, κάποιες εκ των οποίων σχετίζονται με ιδιαιτερότητες της Πολωνίας, όπως η χαμηλή δημοτικότητα του Τσασκόφσκι εκτός των εύπορων προαστίων της Βαρσοβίας ή το γεγονός ότι οι προεδρικές εκλογές θεωρούνται δευτερεύουσας σημασίας, λειτουργώντας ως καναλ για άρνηση.
Φέτος, ωστόσο, η πόλωση ήταν έντονη, και το αποτέλεσμα αντανακλά τάσεις σε όλες τις δυτικές δημοκρατίες.
Ο εκλογικός χάρτης της Πολωνίας είναι σχεδόν πανομοιότυπος με αυτόν των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ, και άλλων χωρών όπως η Ρουμανία και η Γερμανία.
Πίσω από την εκτενή εικόνα των περιφερειακών διαφορών, η ανάλυση αποκαλύπτει ότι η πραγματική διαχωριστική γραμμή είναι μεταξύ των πλούσιων αστικών κέντρων και της εγκαταλελειμμένης επαρχίας.
Αυτό το κέντρο/περιφέρεια χάσμα απορροφά και άλλες σημαντικές διαχωριστικές γραμμές, όπως η θρησκεία και ο ρόλος της Εκκλησίας στην Πολωνία.
ΑΥΤΟ ΑΝΑΔΕΙΚΝΥΕΙ μια νέα τάση σχετικά με το μεταβαλλόμενο πρόσωπο του δεξιού λαϊκισμού.
Ο νέος πρόεδρος αναμένεται να υιοθετήσει συντηρητικές θέσεις σε κοινωνικά ζητήματα, όπως οι αμβλώσεις, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η θρησκεία και η Εκκλησία καθοδηγούν την άνοδο της λαϊκιστικής δεξιάς.
Ωστόσο, αυτό είναι μια λανθασμένη αντίληψη. Στην πραγματικότητα, η θρησκεία χάνει επιρροή, κυρίως μεταξύ της νεολαίας. Ο πραγματικός νικητής είναι η νέα σκληρή ακροδεξιά, οικονομικά νεοφιλελεύθερη και εθνικιστική, που σημείωσε 20% στον πρώτο γύρο.
Πολλοί από αυτούς τους ψηφοφόρους στράφηκαν υπέρ του Ναβρότσκι στον δεύτερο γύρο, αλλά η εξελισσόμενη τάση είναι αυτή η ακροδεξιά να καταστεί ο κύριος αντίπαλος των φιλελεύθερων ελίτ.
ΟΙ ΕΚΛΟΓΙΚΕΣ αναλύσεις επιβεβαιώνουν ότι η ακροδεξιά είναι δημοφιλής μεταξύ των νέων, ιδίως των ανδρών.
Αντίθετα από την αντίληψη ότι η δεξιά στην ανατολική Ευρώπη αντιπροσωπεύει κυρίως ηλικιωμένους, η νέα ακροδεξιά είναι δυναμική και ψηφιακά δικτυωμένη.
Ο υποψήφιος της, Σλάβομιρ Μέντζεν, 38 ετών, με προγράμματα στο YouTube, κέρδισε την ψήφο των 18-25 ετών, τόσο στην Πολωνία όσο και στο εξωτερικό.
Όπως δείχνει και η ψήφος υπέρ του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, αυτή η νέα ακροδεξιά είναι όλο και λιγότερο παρόμοια με την παλιά.
Αξίες όπως το έθνος και η θρησκεία αξιοποιούνται, αλλά περισσότερο ως συμβολικά στοιχεία μιας σκληρής νέας ιδεολογίας που διαμορφώνεται στο διαδίκτυο υπό ισχυρές αμερικανικές επιρροές.
ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ, η διαφορά της νέας ακροδεξιάς από τη συντηρητική δεξιά του Ναβρότσκι φαίνεται στο Ουκρανικό. Αντίθετα από τον γενικό συμφωνημένο τόνο όλων των πολωνικών ελίτ, η πολωνική ακροδεξιά απορρίπτει την Ουκρανία, καλώντας στη διακοπή στήριξης προς το Κίεβο και στην απέλαση των Ουκρανών μεταναστών.
Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πώς ο νέος πρόεδρος, που έχει τη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ αλλά προέρχεται από ένα βαθιά αντιρωσικό κόμμα, θα ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτές τις αντικρουόμενες πιέσεις.
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ στην Πολωνία, πάντως, είναι ένα αίνιγμα, καθώς αναιρεί την αντίληψη ότι η ακροδεξιά ενισχύεται σε συνθήκες οικονομικής κρίσης.
Αυτό φαίνεται παράδοξο στην Πολωνία, που απολαμβάνει σχεδόν 30 χρόνια διαρκούς οικονομικής ανάπτυξης.
Η Πολωνία δεν έχει βιώσει τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης του 2008-09, ούτε της κρίσης του ευρώ, και διατηρεί τακτοποιημένα δημόσια οικονομικά και ακμάζουσες βιομηχανίες.
Ακόμα και οι λεγόμενες «φτωχές» περιοχές έχουν αναπτυχθεί σημαντικά. Γιατί, λοιπόν, η δυσαρέσκεια;
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ μπορεί να σχετίζεται με το ότι η άνιση ανάπτυξη ενδέχεται να απειλεί την πολιτική ισορροπία περισσότερο από μια γενικευμένη κρίση.
Η ανάπτυξη που ευνοεί μερικούς σε βάρος άλλων, η φυγή νέων στο εξωτερικό και η αντικατάστασή τους από φθηνότερους μετανάστες, υπονομεύει την κοινωνική συνοχή και ευνοεί τη ριζοσπαστικοποίηση.
Αυτό ίσως να έχει σημασία και για τις εκλογές στην Ελλάδα.
