Από την επίθεση στην ειρηνική ανακήρυξη σε 48 ώρες: Από τις απειλές στα «ευχαριστώ» προς την Τεχεράνη. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με τη γνωστή του τακτική των αιφνιδιαστικών κινήσεων, προβάλλει ως ο ηγέτης που αποφεύγει μια νέα «διαρκή σύγκρουση» στη Μέση Ανατολή, επαναπροσδιορίζοντας την αμερικανική δύναμη με τους δικούς του όρους.
Η επιχείρηση των βομβαρδιστικών B-2 σε ιρανικές εγκαταστάσεις, η ήπια απόκριση της Τεχεράνης, και η εκεχειρία που ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος συνθέτουν μια πολιτική αφήγηση υψηλού ρίσκου.
Μια «νίκη» γεμάτη αστέρια και παγίδες
Αναλυτές του CNN και του Economist υπογραμμίζουν πως με την επιχείρηση “Midnight Hammer” και τους βομβαρδισμούς σε εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στο Φορντό και τη Νατάνζ, ο Τραμπ πέτυχε μια εντυπωσιακή στρατιωτική νίκη χωρίς ανθρώπινες απώλειες για τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, απέσπασε τη σιωπηλή συναίνεση του Ισραήλ και προώθησε μια άτυπη εκεχειρία με το Ιράν μέσω Κατάρ, απαντώντας στην κριτική από τον Νετανιάχου σχετικά με την εμπλοκή του σε έναν πόλεμο χωρίς λόγο.
Η ταχύτητα των εξελίξεων αντικατοπτρίζει την προσέγγιση του Τραμπ: πρώτα η επίδειξη δύναμης, έπειτα οι διαπραγματεύσεις, και ενδιάμεσα η αναδιατύπωση της αμερικανικής παρουσίας ως «ρυθμιστικής» και όχι επεμβατικής.
«Συγχαρητήρια σε όλους, ήρθε η ώρα της ειρήνης!», έγραψε στο Truth Social, προαναγγέλλοντας ότι ο «Πόλεμος των 12 ημερών» έληξε με επιτυχία, προσθέτοντας με σιγουριά: «Η εκεχειρία θα διαρκέσει για πάντα».
Πραγματική επιτυχία ή διπλωματική αυταπάτη;
Ωστόσο, οι έμπειροι διπλωμάτες παραμένουν επιφυλακτικοί. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) επισημαίνει ότι το Ιράν έχει ήδη απομακρύνει το 60% του εμπλουτισμένου ουρανίου του από τις στοχευμένες εγκαταστάσεις.
Η ποσότητα αυτή — περίπου 400 κιλά — είναι ικανή για την κατασκευή μέχρι και δέκα πυρηνικών όπλων. Όπως επισημαίνει η Kelsey Davenport, ειδική στον έλεγχο εξοπλισμών: «Οι επιδρομές δημιούργησαν μια επικίνδυνη κλιμάκωση και πιθανόν να φέρνουν το Ιράν πιο κοντά στην απόκτηση πυρηνικών όπλων μακροπρόθεσμα».
Εάν αποδειχθεί ότι το Ιράν διατηρεί μυστικές εγκαταστάσεις, η «νίκη» του Τραμπ μπορεί να αποδειχθεί διπλωματική αυταπάτη — ή ίσως απλώς η αφορμή για νέο κύκλο έντασης.
Πολιτικά οφέλη και εσωτερικές προκλήσεις
Προς το παρόν, ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να κερδίζει την εσωτερική υποστήριξη. Οι Ρεπουμπλικανοί που ζητούσαν σκληρή στάση απέναντι στο Ιράν — χωρίς νέες στρατιωτικές περιπέτειες — βλέπουν έναν ηγέτη που ενεργούσε αποφασιστικά. Η MAGA βάση, ανήσυχη για πιθανή εμπλοκή σε νέο «Βιετνάμ», δείχνει ανακουφισμένη. Η ενότητα γύρω από τον Τραμπ, έστω προσωρινά, έχει ενισχυθεί.
Ταυτόχρονα, ο στενός πυρήνας εξουσίας του Τραμπ, σύμφωνα με το CNN, σχηματίζεται γύρω από στρατιωτικούς και αξιωματούχους όπως ο στρατηγός Νταν Κέιν και ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ.
Ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ προσπαθεί να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, προτείνοντας — όπως αναφέρει το FT — ένα σχέδιο που μπορεί να θεωρηθεί από την Τεχεράνη ως ταπεινωτικό: εμπλουτισμός ουρανίου εκτός ιρανικού εδάφους μέσω περιφερειακής κοινοπραξίας.
Ο «επαναστάτης πρόεδρος» και η αμερικανική απομόνωση
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο, πάντως, είναι πιο περίπλοκο. Ο Τραμπ αγνόησε τους Ευρωπαίους συμμάχους, δεν ενημέρωσε το Κογκρέσο και περιφρόνησε κάθε έννοια διαβούλευσης και συμμαχικών σχέσεων. Όπως αναφέρει το CNN, «αυτό είναι το πιο σαφές σημάδι ότι οι ΗΠΑ αποσυνδέονται από τις συμμαχίες τους και δραστηριοποιούνται με ρεαλιστική προσέγγιση, στο πλαίσιο του εθνικού συμφέροντος».
Ωστόσο, προς το παρόν, έχει σαρώσει τη νίκη. Αν αυτή η νίκη αποδειχθεί ασταθής, θα θεωρηθεί είτε λάθος είτε προσεκτικά σχεδιασμένη ενέργεια που δεν άντεξε την πραγματικότητα;
Η Μεσανατολή υπό μεταβολή και το βάρος της Ιστορίας
Σε κάθε περίπτωση, η αμερικανική επίθεση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και η στρατηγική του Ισραήλ για αποδιάρθρωση του «Άξονα Αντίστασης» έχουν αναστρέψει τις ισορροπίες. Το Ιράν φαίνεται αποδυναμωμένο, ενώ οι πληρεξούσιοι του (Χεζμπολάχ, Χαμάς, Χούθι) έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα, με το καθεστώς Χαμενεΐ να βρίσκεται υπό εσωτερική πίεση — χωρίς όμως να βρίσκεται σε κατάρρευση.
Αντίθετα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φαντάζει στην πολιτική του αναγέννηση επωφελούμενος από τη σύγκρουση. Και ο Τραμπ μπορεί να επωφεληθεί: αν η σχετική ηρεμία διατηρηθεί, ίσως θεωρηθεί ο πρόεδρος που απέφυγε σύγκρουση και επανέφερε τις ΗΠΑ σε κυρίαρχη θέση με… τους δικούς του όρους.
Ωστόσο, όπως αναφέρει ο Economist, μια εντυπωσιακή παρέμβαση και μια ανάλογη εκεχειρία δεν συνεπάγονται ακόμα μόνιμη ειρήνη.
Η «νίκη» του Τραμπ στη Μέση Ανατολή είναι, προς το παρόν, περισσότερο μια στρατηγική αφήγηση παρά δεδομένη πραγματικότητα. Μπορεί να ενισχύσει την εικόνα του ως αποφασιστικού ηγέτη, ίσως προσφέροντας του διπλωματικά «παράσημα». Όλα αυτά, εφόσον δεν προκύψει κάποιο… πολύ μεγαλύτερο γεγονός. Γνωρίζουμε πλέον καλά ότι στην εποχή των πολυκρίσεων και των συνεχών ανατροπών, τίποτα δεν είναι σίγουρο.
